W skrajnych sytuacjach może to prowadzić do problemów z zapewnieniem odpowiedniej płynności. Z kolei mniejsza skłonność do ryzyka na rynkach finansowych może prowadzić do gorszej wyceny aktywów i walut na rynkach takich krajów jak Polska, będących w bezpośrednim sąsiedztwie terenów, na których toczy się wojna, co może oznaczać gorszą wycenę aktywów Spółki i podwyższone koszty działalności operacyjnej.

5.2.Profesjonalny osąd

Sporządzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy wymaga od Zarządu jednostki dominującej osądów, szacunków oraz założeń, które mają wpływ na prezentowane przychody, koszty, aktywa, zobowiązania i powiązane z nimi noty oraz ujawnienia dotyczące zobowiązań warunkowych. Niepewność co do tych założeń i szacunków może spowodować istotne korekty wartości bilansowych aktywów i zobowiązań w przyszłości.

W procesie stosowania zasad (polityki) rachunkowości Zarząd dokonał następujących osądów, które mają największy wpływ na przedstawiane wartości bilansowe aktywów i zobowiązań.

Umowy leasingu

Grupa zawiera umowy dotyczące korzystania z takich bazowych składników aktywów jak: grunty, w tym prawo użytkowania wieczystego gruntów, maszyny i samochody.

Stosowanie MSSF 16 wymaga od Grupy dokonywania różnego rodzaju osądów, obejmujących m.in. określenie które umowy wpisują się w definicję leasingu, jakie parametry (m.in. wysokość opłat, długość okresu leasingu, czy stopa procentowa) powinny zostać zastosowane do wyceny zobowiązania leasingowego oraz czy istnieją przesłanki świadczące o konieczności ponownej oceny okresu leasingu, stopy dyskontowej lub zmiennych opłat leasingowych.

Definicja leasingu

W sytuacjach, gdy ocena czy umowa zawiera leasing nie jest jednoznaczna, Grupa dokonuje profesjonalnego osądu w zakresie czy definicja leasingu zgodnie z MSSF 16 jest spełniona. W szczególności dotyczy to przypadków, w których należy określić, czy występuje zidentyfikowany składnik aktywów, prawo do zamiany po stronie leasingodawcy, bądź czy leasingobiorca ma prawo do kierowania użytkowaniem.

Z zakresu MSSF 16 wyłączone są leasingi dotyczące poszukiwania lub wykorzystywania minerałów, ropy naftowej, gazu ziemnego oraz podobnych nieodnawialnych zasobów (MSSF 16.3.a). Grupa przeanalizowała możliwość skorzystania z powyższego wyłączenia z zakresu MSSF 16 w odniesieniu do umów leasingu gruntów wykorzystywanych w celu wydobycia węgla brunatnego lub rekultywacji terenu po zakończeniu eksploatacji węgla brunatnego, w tym praw wieczystego użytkowania gruntów. Grupa oceniła, że wskazane powyżej wyłączenie dotyczy jedynie koncesji na wydobycie nieodnawialnych zasobów naturalnych, a nie wykorzystywanych w tym celu gruntów. W konsekwencji Grupa ujęła składnik aktywów z tytułu prawa do użytkowania oraz zobowiązanie z tytułu leasingu w odniesieniu do wszystkich umów leasingu gruntów, niezależnie od celu i sposobu ich użytkowania.

Komponenty nieleasingowe

Przedmiotem osądu jest określenie czy dana umowa zawiera komponenty nieleasingowe, które, zgodnie z polityką rachunkowości wybraną przez Grupę w odniesieniu do danej klasy aktywów, należy wyodrębnić lub traktować łącznie z komponentem leasingowym jako jeden komponent leasingowy na potrzeby ujęcia umowy zgodnie z MSSF 16.

Okres trwania umów leasingu

Grupa ustala okres leasingu, uwzględniając nieodwoływalny okres, przez który Grupa ma prawo do użytkowania bazowego składnika aktywów, wraz z:

okresami, na które można przedłużyć leasing, jeżeli można z wystarczającą pewnością założyć, że Grupa skorzysta z tego prawa; oraz

okresami, w których można odstąpić od leasingu, jeżeli można z wystarczającą pewnością założyć, że Grupa nie skorzysta z tego prawa.

Przy ocenie długości nieodwoływalnego okresu leasingu i ustalaniu okresu leasingu Grupa bierze pod uwagę zapisy umowy oraz przeszłe praktyki w zakresie najmu określonego typu aktywów. W szczególności, Grupa przyjmuje poniższe założenia przy ustalaniu okresu leasingu:

w przypadku prawa wieczystego użytkowania gruntów okres leasingu jest ustalany jako pozostały okres obowiązywania decyzji;

w przypadku umów dzierżawy gruntów od Lasów Państwowych i właścicieli prywatnych:

gdy umowy są zawarte na czas określony, okres leasingu stanowi okres wynikający z umowy;

gdy umowy są zawarte na czas nieokreślony lub do czasu zaistnienia określonych zdarzeń (np. do momentu nabycia nieruchomości), Grupa dokonuje szacunku okresu dzierżawy, uwzględniając m.in. okres funkcjonowania odkrywki, na potrzeby której Grupa użytkuje dzierżawione grunty;

w przypadku pozostałych umów leasingu (leasing samochodów, pras wulkanizacyjnych) okres leasingu stanowi okres wynikający z umów, z uwzględnieniem indywidualnego rozpatrzenia opcji przedłużenia.

Grupa przeprowadza analizę skorzystania z opcji przedłużenia leasingu dla każdej umowy osobno. Przy ocenie prawdopodobieństwa wykorzystania opcji przedłużenia umowy Grupa rozważa wszystkie istotne fakty i zdarzenia, powodujące istnienie zachęt ekonomicznych do skorzystania bądź nie z takiej opcji, w tym np. istotność bazowego składnika z punktu widzenia działalności operacyjnej, czy kosztów zakończenia umowy, w tym również kosztów realokacji i poszukiwania nowego przedmiotu najmu odpowiadającego potrzebom najemcy. Grupa przy ocenie prawdopodobieństwa wykorzystania opcji odstąpienia od leasingu rozważa wszystkie istotne fakty i zdarzenia, powodujące istnienie przesłanek do skorzystania z takiej opcji.

Stopa procentowa

Grupa stosuje poniższe założenia w zakresie wyznaczania stopy dyskontowej:

Grupa stosuje stopę procentową leasingu w przypadku umów, dla których można ją łatwo ustalić (leasing samochodów).

W przypadku pozostałych umów leasingu Grupa stosuje krańcową stopę procentową leasingobiorcy.

Obecne źródła finansowania Grupy mają zbyt krótki horyzont czasowy, aby posłużyć się nimi przy szacowaniu krańcowej stopy procentowej leasingobiorcy. Grupa określa stopę szacując:

stopę wolną od ryzyka na podstawie publicznie dostępnych danych,

marżę kredytową.

Stopy dyskontowe są zróżnicowane w zależności od okresu leasingu.

Grupa posiada jedynie umowy leasingu denominowane w walucie PLN, dlatego nie występuje zróżnicowanie stóp dyskontowych ze względu na walutę umów.

5.3.Niepewność szacunków

Poniżej omówiono podstawowe założenia dotyczące przyszłości i inne kluczowe źródła niepewności występujące na dzień bilansowy, z którymi związane jest istotne ryzyko znaczącej korekty wartości bilansowych aktywów i zobowiązań w następnym roku finansowym. Grupa przyjęła założenia i szacunki na temat przyszłości na podstawie wiedzy posiadanej podczas sporządzania sprawozdania finansowego. Występujące założenia i szacunki mogą ulec zmianie na skutek wydarzeń w przyszłości wynikających ze zmian rynkowych lub zmian nie będących pod kontrolą Grupy. Takie zmiany są odzwierciedlane w szacunkach lub założeniach w chwili wystąpienia.

Do sporządzenia szacunków został przyjęty przewidywany wskaźnik inflacji na podstawie „Raportu o inflacji – listopad 2024r.”, zawierający projekcję inflacji opracowaną w Departamencie Analiz i Badań Ekonomicznych NBP.

Utrata wartości aktywów trwałych

W wyniku przeprowadzonych analiz na dzień 31 grudnia 2024 roku Grupa zidentyfikowała istnienie przesłanek, które mogłyby wskazywać na ewentualną utratę wartości składników aktywów, w postaci wyższej wartości bilansowej aktywów netto Grupy od wartości jej rynkowej kapitalizacji. Szczegółowe informacje o przeprowadzonych testach przedstawiono w nocie 20.1.

Wycena rezerw z tytułu świadczeń pracowniczych

Rezerwy z tytułu świadczeń pracowniczych zostały oszacowane za pomocą metod aktuarialnych. Przyjęte w tym celu założenia zostały przedstawione w nocie 24.1.

Szacunek został sporządzony w oparciu o następujące główne założenia:

Składnik aktywów z tytułu podatku odroczonego

Grupa rozpoznaje składnik aktywów z tytułu podatku odroczonego bazując na założeniu, że w przyszłości zostanie osiągnięty zysk podatkowy pozwalający na jego wykorzystanie. W przypadku założeń, iż Grupa nie uzyska dodatnich wyników podatkowych w przyszłości aktywo na stracie podatkowej nie jest tworzone. Grupa w chwili obecnej nie rozpoznaje aktywa na stracie podatkowej. Szczegóły odnośnie podatku odroczonego zostały opisane w nocie 16.3.

Rekompensaty z tytułu rozwiązania kontraktów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej

Źródłem niepewności w szacunkach rekompensat z tytułu KDT na poszczególne lata są po stronie przychodowej przede wszystkim cena sprzedaży energii elektrycznej natomiast po stronie kosztowej cena zakupu uprawnień do emisji CO2. Są to zmienne poza kontrolą Spółki. Natomiast w ogólnym rozrachunku, tj. w 2024 roku Spółka wykorzystała w całości należną Spółce rekompensatę z tytułu kosztów osieroconych. Stąd kwota otrzymanych zaliczek na 2024 rok została obliczona jako różnica pomiędzy pełnym limitem przyznanym Spółce, a kwotami wypłaconymi za poprzednie lata.

Realizacja inwestycji budowy bloku gazowo-parowego CCGT

Grupa cały czas pracuje nad pozyskaniem finansowania zewnętrznego dla tego projektu. Prace te wydłużają się w stosunku do planowanego pierwotnie harmonogramu. Obecnie projekt realizowany jest ze środków własnych oraz ze środków pozyskanych z finansowania pomostowego. Jednocześnie w styczniu 2025 roku Spółka informowała o podpisaniu dokumentu term sheet z PGE SA w sprawie potencjalnego zbycia projektu. Dokument przewiduje wyłączność negocjacyjną dla PGE SA do końca czerwca 2025 roku, jednak nie uniemożliwia kontynuacji prac dążących do pozyskania zewnętrznego finansowania dłużnego. Grupa nie dysponuje obecnie możliwościami sfinansowania projektu w całości ze środków własnych. W przypadku braku transakcji sprzedaży projektu i jednoczesnym wydłużającym się procesie pozyskania dłużnego finansowania zewnętrznego Grupa będzie musiała rozważyć inne sposoby umożliwienia kontynuacji realizacji budowy bloku CCGT lub czasowo wstrzymać realizację projektu co może wiązać się z dodatkowymi kosztami i komplikacją harmonogramu prac wykonawczych, których na dziś Grupa nie jest w stanie oszacować.

Ujmowanie przychodów

Długoterminowe umowy o usługi budowlane

Grupa ujmuje przychody z tytułu długoterminowych umów o usługę budowlaną w miarę czasu mierząc stopień całkowitego spełnienia tego zobowiązania do wykonania świadczenia. Grupa stosuje metodę opartą na nakładach. Stosowanie tej metody wymaga od Grupy obmiaru proporcji dotychczas wykonanych prac do całości usług do wykonania. Przychód ujmowany jest na podstawie ceny transakcyjnej z wyłączeniem kwot, które Grupa realizując umowy w ramach konsorcjum jako lider pobiera w imieniu konsorcjantów.

Na każdy dzień bilansowy Grupa dokonuje aktualizacji ceny transakcyjnej i stopnia spełnienia zobowiązania do wykonania świadczenia tj. realizacji długoterminowej umowy budowlanej. Przewidywana całkowita strata na kontrakcie ujmowana jest jako koszty okresu, w którym została rozpoznana, zgodnie z MSR 37. Dane dotyczące długoterminowych umów o usługi budowlane znajdują się w nocie 15.9. Źródłem niepewności szacunków może być ewentualna zmiana budżetu, jednak na koniec 2024 roku budżety były aktualizowane i wszelkie okoliczności oraz znane Grupie fakty związane z realizacją kontraktów zostały ujęte.

Stawki amortyzacyjne

Wysokość stawek amortyzacyjnych ustalana jest na podstawie przewidywanego okresu ekonomicznej użyteczności składników rzeczowego majątku trwałego oraz aktywów niematerialnych. Grupa corocznie dokonuje weryfikacji przyjętych okresów ekonomicznej użyteczności na podstawie bieżących szacunków.

Aktywa z tytułu prawa do użytkowania amortyzowane są przez okres ekonomicznej użyteczności bazowego składnika aktywów, o ile umowa leasingu przenosi na Grupę prawo własności do bazowego składnika aktywów na koniec okresu leasingu lub jeżeli koszt składnika aktywów z tytułu prawa do użytkowania uwzględnia to, że Grupa skorzysta z opcji kupna. W przeciwnym razie Grupa dokonuje amortyzacji składnika aktywów z tytułu prawa do użytkowania od daty rozpoczęcia leasingu aż do końca okresu użytkowania tego składnika lub do końca okresu leasingu, w zależności od tego, która z tych dat jest wcześniejsza. Źródłem niepewności są przewidywane okresy eksploatacji składników rzeczowego majątku trwałego.

Rezerwa na zobowiązania z tytułu emisji gazów cieplarnianych oraz rezerwy na umorzenie jednostek poświadczonej redukcji emisji (EUA)

Grupa rozpoznaje rezerwę na zobowiązania z tytułu emisji gazów cieplarnianych. Od 1 stycznia 2021 roku obowiązuje kolejny okres rozliczeniowy dotyczący uprawnień do emisji, który zakończy się 31 grudnia 2030 roku. Założeniem tego okresu jest nieodpłatne przyznanie uprawnień do emisji (EUA) wynikających z produkcji energii cieplnej jedynie na podstawie art. 10c Dyrektywy 2009/29/WE. Źródłem niepewności są znaczące wahania cen uprawnień do emisji CO2 oraz regulacje prawne związane z polityką klimatyczną Unii Europejskiej.

Emisja w Grupie ZE PAK SA w 2023 roku wyniosła 1 652 335 ton CO₂.

Emisja w Grupie ZE PAK SA w 2024 roku wyniosła 1 849 674 ton CO₂.

W 2024 roku Grupa ZE PAK SA dokonała umorzenia jednostek EUA za 2023 rok w ilości 1 652 335 EUA.

Szczegóły odnośnie rezerwy na zobowiązania z tytułu emisji gazów cieplarnianych zostały zaprezentowane w nocie 31.3.1.

Ryzyka związane ze zmianami klimatycznymi

Grupa ZE PAK SA świadoma jest zachodzących zmian klimatycznych, a w konsekwencji zarówno bezpośredniego i pośredniego ryzyka z tym związanego, tak w jego regulacyjnym, jak i operacyjnym wymiarze, jak również szans biznesowych, jakie przed przedsiębiorstwem otwiera transformacja energetyczna. Dlatego też z wyprzedzeniem planuje działania związane z głębokim przeobrażeniem modelu biznesowego ku gospodarce zrównoważonej, w tym w kierunku działalności zrównoważonych środowiskowo, zgodnych z systematyką UE (tzw. taksonomią) i spełniających je kryteria.

Społeczność międzynarodowa, w tym kraje członkowskie Unii Europejskiej, zobowiązały się ratyfikując Porozumienie Paryskie, podjąć działania mające zahamować globalny wzrost temperatury, wynikający z nadmiernej, antropologicznej emisji gazów cieplarnianych. Przyjęte w 2015 roku, jest pierwszym w historii uniwersalnym, prawnie wiążącym porozumieniem w dziedzinie klimatu. W konsekwencji kraje UE zobowiązały się wspólnie podjąć działania, które sprawią, że do 2050 roku gospodarka UE, jako pierwsza na świecie gospodarka osiągnie neutralność klimatyczną. Zobowiązanie to determinuje politykę gospodarczą w zakresie zrównoważonego rozwoju, a co za tym idzie regulacje unijne. W efekcie przedsiębiorstwa emitujące znaczące ilości gazów cieplarniach, będą znajdowały się pod coraz większą presją - m.in. coraz trudniej będzie im pozyskać finansowanie dla prowadzonej działalności, a koszty emisji, będą rosły.

Tradycyjne, konwencjonalne aktywa wytwórcze Grupy, opierające się o wytwarzanie energii wytwarzanej w procesie spalania węgla brunatnego, należą do wysokoemisyjnych. Dlatego też, stając się coraz mniej opłacalnymi, wymagają zastąpienia źródłami bardziej przyjaznymi środowisku. Jednocześnie też obserwowane już dziś efekty zmian klimatycznych mogą dodatkowo utrudniać funkcjonowanie w tradycyjnym modelu.

W rezultacie Grupa ZE PAK SA już kilka lat temu zainicjowała pierwsze projekty, które docelowo zostały ujęte w kierunkach strategii rozwoju do 2030 roku.

Kierunki działań, mających uczynić model biznesowy bardziej zrównoważonym, zostały następnie szczegółowo opisane, również przy pomocy mierzalnych wskaźników, w Strategii zrównoważonego rozwoju Grupy ZE PAK SA na lata 2023-2027. Transformacja modelu biznesowego wpisuje się w kierunki zarysowane w unijnej systematyce (tzw. taksonomii), zakładając m.in:

całkowite i szybkie odejście od wydobycia węgla brunatnego i wygaszenie produkcji w oparciu o to paliwo w bazowym scenariuszu do końca 2024 roku w przypadku bloków węglowych 1, 2 i 5 w elektrowni Pątnów oraz w pierwszym półroczu 2026 roku dla bloku o mocy 474 MW (dawna Elektrownia Pątnów II).

znaczące inwestycje w aktywa wytwórcze umożliwiające produkcję energii w oparciu o opisane w systematyce źródła nisko- i zeroemisyjne, takie jak fotowoltaika czy np. paliwa gazowe i paliwo jądrowe, tj. działalności wpisujące się w tzw. unijną systematykę (taksonomię),

rozwój działalności w obszarze produkcji energii ze źródeł odnawialnych (źródła wiatrowe, fotowoltaika, biomasa) oraz wytwarzania i wykorzystania „zielonego” wodoru we współpracy z Grupą Cyfrowy Polsat SA.

Zmiany klimatyczne wpływają na zmianę strategii Grupy, co jest opisane w nocie 11. Grupa rozważyła również wpływ czynników klimatycznych na sprawozdanie finansowe i uwzględniła te czynniki między innymi w testach na utratę wartości aktywów niefinansowych oraz wyliczeniach innych rezerw i rozliczeń międzyokresowych. 

Zmiany do MSR 1 „Prezentacja sprawozdań finansowych” –

Zobowiązania długoterminowe z kowenantami (obowiązujące w odniesieniu do okresów rocznych rozpoczynających się 1 stycznia 2024 roku lub później),

Zmiany do MSR 1 „Prezentacja sprawozdań finansowych” –

Klasyfikacja zobowiązań jako krótkoterminowe lub długoterminowe, zatwierdzone w UE w dniu 19 grudnia 2023 roku (obowiązujące w odniesieniu do okresów rocznych rozpoczynających się 1 stycznia 2024 roku lub później),

Zmiany do MSSF 16 „Leasing” – Zobowiązania leasingowe w transakcjach sprzedaży i leasingu zwrotnego.

Zmiany dotyczą sposobu wyceny zobowiązania z tytułu transakcji sprzedaży i leasingu zwrotnego (obowiązujące w odniesieniu do okresów rocznych rozpoczynających się 1 stycznia 2024 roku lub później).

Zmiany do MSR 7 „Rachunek przepływów pieniężnych” oraz MSSF 7 „Instrumenty finansowe –

Zmiany dotyczą ujawnienia informacji” – umowy finansowania zobowiązań wobec dostawców.

Nowe lub zmienione standardy oraz interpretacje, które mają zastosowanie po raz pierwszy w 2024 roku nie mają istotnego wpływu na skonsolidowane sprawozdanie finansowe Grupy.